«Педагогикалық этика нормалары мен ережелерін сақтау міндеті»
«Педагогикалық этика нормалары мен ережелерін сақтау міндеті»
Педагогикалық этика – бұл мұғалімдердің кәсіби қызметіндегі мінез-құлық нормалары мен принциптерінің жиынтығы. Бұл нормаларды сақтау – әрбір педагогтың маңызды міндеті және оның кәсіби құзыреттілігінің ажырамас бөлігі.
Бұл міндеттің мақсаты – білім беру процесінің жоғары сапасын, оқушылардың құқықтарын қорғауды және мұғалім мамандығының беделін нығайтуды қамтамасыз ету.
Негізгі Нормалар мен Ережелер
Педагогикалық этика нормалары негізінен келесі қағидаттарды қамтиды
Педагогикалық этиканы сақтау міндеті келесі аспектілер үшін өте маңызды:
Қағидат | Сипаттамасы |
Кәсіби құзыреттілік | Үнемі біліктілікті арттыру, өз пәнін терең білу және заманауи оқыту әдістерін қолдану. |
Әділеттілік пен Адалдық | Барлық оқушыларға тең қарау, объективті бағалау, жеке қатынастарға негізделген дискриминацияға жол бермеу. |
Құпиялылық | Оқушылардың және олардың отбасыларының жеке өміріне қатысты ақпаратты құпия сақтау. |
Өзара құрмет | Оқушылармен, ата-аналармен және әріптестермен қарым-қатынаста сыпайылық пен құрмет көрсету. |
Жауапкершілік | Оқу-тәрбие процесінің нәтижесі үшін жауапты болу, өз міндеттерін адал орындау. |
Қақтығыстарды болдырмау | Даулы жағдайларды этикалық және құқықтық нормаларға сәйкес шешу. |
- Оқушыға Әсері:
- Қауіпсіз және Қолайлы Орта: Мұғалімнің этикалық мінез-құлқы оқушыларға сенімділік пен психологиялық жайлылық береді.
- Тұлғалық Даму: Мұғалім – үлгі. Оның әділетті, мейірімді және адал болуы оқушының моральдық және азаматтық қалыптасуына оң әсер етеді.
- Кәсіби Қарым-қатынастар:
- Әріптестермен: Этикалық нормалар ұжымдағы ынтымақтастықты, өзара қолдауды және құрметті нығайтады.
- Ата-аналармен: Ашықтық, құрмет және кәсіби коммуникация ата-аналармен тиімді серіктестік орнатуға көмектеседі.
- Мамандық Беделі:
- Этиканы сақтау – мұғалімнің кәсіби ар-намысы. Бұл қоғамның білім беру жүйесіне деген сенімін арттырады және мұғалім мамандығының жоғары мәртебесін сақтайды.
Көптеген елдерде, соның ішінде Қазақстанда да, педагогтардың этикалық кодекстері бекітілген. Бұл кодекстер мұғалімдердің міндетті түрде сақтауы тиіс нақты нормаларды айқындайды.
Педагогикалық Этика Кодексінің Негізгі Қағидаттары
Педагогикалық этика кодексі – бұл Қазақстан Республикасының педагогтарына арналған кәсіби мінез-құлықтың міндетті ережелері мен құндылықтар жүйесін белгілейтін құжат. Ол педагогтың оқушылармен, ата-аналармен, әріптестермен және қоғаммен қарым-қатынас мәдениетін реттейді.
I. Педагог Қызметіне Қатысты Жалпы Қағидаттар
Бұл қағидаттар педагогтың өз кәсібіне деген көзқарасын және кәсіби деңгейін анықтайды.
- Заңдылықты Сақтау: Педагог Қазақстан Республикасының Конституциясын, заңдарын және білім беру саласындағы нормативтік-құқықтық актілерін мүлтіксіз орындауға міндетті.
- Адалдық және Объективтілік: Өз міндеттерін адал орындау, оқушыларды объективті бағалау және әділдік принципін ұстану.
- Кәсіби Құзыреттілік: Біліктілікті үнемі арттыру, өз пәні бойынша білімін жаңарту және оқытудың заманауи технологияларын меңгеру.
- Үздіксіз Даму: Қызмет барысында өзінің кәсіби деңгейі мен беделін көтеруге ұмтылу.
II. Оқушылармен Қарым-қатынас Этикасы
Оқушылармен қарым-қатынас этика кодексінің негізгі өзегі болып табылады, өйткені баланың тұлғалық дамуына тікелей әсер етеді.
- Тұлғаны Құрметтеу: Әрбір оқушының қадір-қасиетін құрметтеу, оның құқықтары мен бостандықтарын сақтау.
- Кемсітушілікке Жол Бермеу: Оқушылардың жынысына, ұлтына, дініне, әлеуметтік жағдайына немесе басқа да ерекшеліктеріне қарай кемсітуге және артықшылық беруге тыйым салынады.
- Зорлық-зомбылыққа Төзімсіздік: Оқушыға қатысты физикалық немесе психикалық зорлық-зомбылықтың кез келген түріне жол бермеу.
- Құпиялылықты Сақтау: Оқушының жеке өміріне, денсаулығына және отбасылық жағдайына қатысты мәліметтерді құпия сақтау.
- Сын мен Бағалау: Оқушының жеке басын емес, оның әрекеттерін, іс-әрекеттерін ғана сыни тұрғыда бағалау.
III. Әріптестермен және Ата-аналармен Өзара Әрекеттесу
Білім беру ортасының салауатты болуы үшін қажетті қағидаттар:
- Әріптестік пен Өзара Қолдау: Әріптестермен қарым-қатынаста сыйластық, әдептілік және кәсіби ынтымақтастық таныту. Әріптестердің кәсіби қызметіне объективті баға беру.
- Ата-аналармен Байланыс: Ата-аналармен қарым-қатынаста ашықтық пен сыйластық таныту. Оларға балаларының оқу процесі туралы толық және объективті ақпарат беру.
- Тәртіптік Жауапкершілік: Әріптестердің этикалық нормаларды бұзу фактілері белгілі болған жағдайда, тиісті шаралар қабылдау туралы білім беру ұйымының басшылығына хабарлау.
IV. Педагогтың Қоғамдағы Мінез-құлқы
Педагогтың қоғамдағы мінез-құлқы оқу орнының және мамандықтың беделін анықтайды.
- Жариялылық: Кәсіби қызметтегі және жеке өмірдегі мінез-құлқымен қоғамға үлгі болу.
- Сыртқы Түрі: Педагогтың сыртқы келбеті білім беру ұйымына және жалпы қоғамдық нормаларға сәйкес ұқыпты, таза және іскерлік стильде болуы тиіс.
- Мүдделер Қайшылығы: Өз қызметтік жағдайын жеке мақсатта пайдалануға, оның ішінде оқушылардан немесе олардың ата-аналарынан сыйлықтар қабылдауға жол бермеу (заңнамада белгіленген шектеулерді ескере отырып).
Бұл қағидаттардың барлығы педагогтың кәсіби міндетін сапалы орындауы үшін және білім беру жүйесінің сенімділігі мен тиімділігін арттыру үшін аса маңызды.
Этикалық Қағидаттарды Бұзғандағы Жауапкершілік
Педагогтың этикалық нормаларды бұзуы – бұл білім беру жүйесінің сеніміне нұқсан келтіретін және оқушылардың құқықтарын бұзуы мүмкін кәсіби теріс қылық. Этикалық кодекстің талаптарын сақтамау заңнамаға сәйкес жауапкершілікке әкеп соғады.
1. Тәртіптік Жауапкершілік
Көптеген этикалық бұзушылықтар ең алдымен тәртіптік жауапкершілікке тартылуға негіз болады. Бұл жауапкершілік Қазақстан Республикасының Еңбек кодексіне және білім беру ұйымының ішкі актілеріне сәйкес қолданылады.
Тәртіптік Жаза Түрлері | Сипаттамасы | Мысалдары |
Ескерту | Ең жеңіл жаза түрі. Мұғалімге мінез-құлық нормаларын қайталау керектігі туралы ауызша немесе жазбаша хабарлама. | Формальды киім үлгісін жүйелі түрде сақтамау. |
Сөгіс | Бұл – жазаның орташа түрі, ресми түрде тіркеледі. | Дәлелсіз себептермен сабақтан жиі кешігу немесе әріптесіне дөрекі сөйлеу. |
Қатаң Сөгіс | Еңбек кодексінде белгіленген ауыр жаза. | Оқушыға қатысты эмоционалдық қысым көрсету, кәсіби құпияны жария ету. |
Жұмыстан Шығару | Ең ауыр жаза. Қайталама бұзушылықтар немесе ауыр теріс қылықтар үшін қолданылады. | Оқушыға физикалық күш қолдану, сыбайлас жемқорлық (пара) фактісі. |
Педагогтың этикалық кодексті бұзуы — еңбек міндеттерін орындамау деп танылуы мүмкін.
2. Әкімшілік және Қылмыстық Жауапкершілік
Этикалық нормаларды бұзушылық, егер ол Қазақстан Республикасының заңдарын бұзса, әкімшілік немесе қылмыстық жауапкершілікке ұласуы мүмкін.
- Әкімшілік Жауапкершілік:
- Мысалы: Баланың жеке өміріне қатысты ақпаратты заңсыз тарату немесе ҚР Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексіне жататын басқа да әрекеттер.
- Қылмыстық Жауапкершілік:
- Мысалы: Сыбайлас жемқорлық (ақша немесе бағалы заттар алу), оқушыға қатыгездік көрсету немесе физикалық зорлық-зомбылық жасау. Бұл жағдайда педагог тек жұмысынан айырылып қана қоймай, қылмыстық жазаға тартылады.
3. Кәсіби Беделге Нұқсан
Тікелей заңдық жауапкершіліктен бөлек, этиканы бұзудың салдары мұғалімнің кәсіби беделіне айтарлықтай нұқсан келтіреді.
- Қоғамдық Сенімді Жоғалту: Этикалық бұзушылықтар туралы ақпараттың жария болуы ата-аналар мен қоғамның мұғалімге деген сенімін жоғалтуға әкеледі.
- Болашақ Мансапқа Әсері: Ауыр этикалық бұзушылықтар туралы жазбалар педагогтың басқа білім беру ұйымдарында жұмысқа орналасуына кедергі келтіреді.
Қорытындылай келе, педагог этикалық кодексті сақтау арқылы өзінің кәсіби міндетін орындап қана қоймайды, сонымен бірге өзін әртүрлі заңдық және тәртіптік жауапкершіліктен қорғайды.